Παραμορφώσεις άκρου ποδός

Πελματογράφημα (foot print) είναι η απεικονιστική εξέταση κατά την οποία λαμβάνεται αποτύπωμα του πέλματος, όταν αυτο φορτίζεται.

Αρχικά τα πελματογραφήματα λαμβάνονταν με:

• πάτημα του βρεγμένου ποδιού σε τζάμι,
• αποτύπωμα του πέλματος με μελάνι πάνω σε χαρτί,
• αποτύπωση σε αφρώδες υλικό (εκμαγείο),
• φωτογράφηση μέσω άθραυστου γυαλιού.
• ηλεκτρονικό ψηφιακό πελματογράφο (2001),
• ψηφιακό πελματογράφο υψηλής ανάλυσης (2010),
• πελματογράφο υπερ-υψηλής ανάλυσης (2017).

Η ποδική καμάρα αρχίζει να αναπτύσσεται με την έναρξη περίπου της βάδισης στους 12 – 18 μήνες, και ολοκληρώνεται στα 6 χρόνια. Στην περίοδο αυτή η ποδική καμάρα είναι ελαττωμένη, γι’ αυτό μόνο εφόσον συνοδεύεται από βλαισότητα πτέρνας, αξιολογείται.

Η ποδική καμάρα είναι το ελαστικό κομμάτι του άκρου ποδός, το αμορτισέρ. Στην φάση φόρτισης καλείται να αποσβαίνει κραδασμούς.

Το βάδισμα του ανθρώπου έχει τρεις φάσεις:

1. 1. Eναέριος φάση:
      • Ανέβασμα στον αέρα
      • Κατέβασμα κνήμης ποδιού
      • Κατέβασμα ποδιού
   2. Φάση στήριξης:
      • Πρόσκρουση – επαφή πτέρνας
      • Μεσαία φάση – επαφή πέλματος
      • Επαφή δακτύλων και ανάσπαση

H χρησιμότητα της ποδικής καμάρας αφορά στη μεσαία φάση της επαφής πέλματος. Χάρις στην ελαστικότητα της πελματιαίας απονεύρωσης (ισχυρότατη μεμβράνη που καλύπτει – συγκρατεί όλο το πέλμα), η καμάρα απορροφά τη βίαιη πρόσκρουση και μειώνει τις πιέσεις στα σφηνοειδή και μετατάρσια οστά καθώς και στις αρθρώσεις.

Γενικά η πλατυποδία διακρίνεται σε: 

1. 1. Χαλαρή και
   2. Δύσκαμπτη.

Χαλαρή πλατυποδία:

Είναι αμφοτερόπλευρη και οφείλεται σε:

• χαλαρότητα των συνδέσμων του άκρου ποδός
• σε εξωτερική στροφή των σκελών,
• σε βλαισά γόνατα,
• βραχύ αχίλλειο τένοντα.

Οι γονείς παραπονούνται για εύκολη κόπωση των παιδιών, συχνές πτώσεις και γρήγορη φθορά παπουτσιών από την εσωτερική πλευρά.

Δύσκαμπτη βλαισοπλατυποδία:

Ο ασθενής συνήθως είναι έφηβος ή ενήλικας και αιτιάται πόνο και δυσκαμψία στα κάτω άκρα.

Τα αίτια της δύσκαμπτης πλατυποδίας μπορεί να διακριθούν σε:

• συγγενή και
• επίκτητα.

Στα συγγενή ανήκουν:

1. 1. Οστική ή χόνδρινη γέφυρα που συνδέει πτέρνα με σκαφοειδές ή με αστράγαλο.
   2. Κάθετος αστράγαλος,

Στα επίκτητα ανήκουν:

1. 1. Ενδαρθρικά κατάγματα πτέρνας ή αστράγαλου,
   2. Φλεγμονές αστραγαλοπτερνικής άρθρωσης, όπως η φυματιώδης, η ρευματοειδής κλπ.

Η κλινική εξέταση δείχνει επώδυνο περιορισμό της κινητικότητας της υπαστραγαλικής άρθρωσης, σπασμό των περονιαίων και αρκετά συχνά διαφόρου βαθμού πλατυποδία. Ειδικά στην περίπτωση του κάθετου αστράγαλου η παραμόρφωση είναι εντυπωσιακή. Οι γονείς φέρνουν συνήθως το παιδί στο γιατρό μόλις αρχίζει να βαδίζει.

Ακτινολογικά σχεδόν πάντα υπάρχουν ευρήματα όπως:

1. 1. Οστικές γέφυρες του ταρσού,
   2. Κατάγματα της περιοχής,
   3. Κάθετη θέση του αστραγάλου.

Περιπτώσεις χαλαρής πλατυποδίας έως μετρίου βαθμού είναι ανώδυνες και δεν χρήζουν θεραπείας. Όταν η βλαισότητα της πτέρνας ξεπερνά το μέτριο, η εφαρμογή ορθοπεδικών υποδημάτων με ανύψωση του τακουνιού από το έσω μέρος κατά 5 χιλ. περίπου μαζί με σύγχρονη ενίσχυση της καμάρας βοηθάει στη διόρθωση της θέσης του ποδιού και στη σωστή ανάπτυξή του. Οι ασκήσεις βάδισης των ποδιών, αποτελούν το δεύτερο σκέλος της κλασικής θεραπείας της πλατυποδίας, βελτιώνουν την καμάρα του ποδιού και είναι στην πράξη εφαρμόσιμες σε ένα μικρό παιδί. Άλλωστε το μικρό παιδί με τη διαρκή κινητικότητά του κάνει πολύ περισσότερες ασκήσεις από όσες χρειάζονται. Οι θεραπείες αυτές μπορεί να γίνουν μέχρι ηλικίας 6 ετών. Μετά μάλλον είναι άσκοπες, γιατί δεν έχουν αποδείξη την αξία τους. Σαφώς δεν βλάπτουν.

Η πλατυποδία στους ενήλικες αποτελεί διαφορετικό πρόβλημα. Η χρησιμοποίηση πελμάτων πλατυποδίας σε συνδυασμό με αποφυγή ορθοστασίας καθημερινά για πολλές ώρες βοηθούν στην ανακούφιση του αρρώστου και όχι στην διόρθωση.
Χειρουργική θεραπεία σπάνια έχει ένδειξη στην χαλαρή βλαισοπλατυποδία και μόνο σε περιπτώσεις επίμονου άλγους που δεν υποχωρεί με τα ειδικά υποδήματα ή νάρθηκες.

Στα αρχικά στάδια της βλαισοπλατυποδίας, και εφόσον η ηλικία του παιδιού είναι 3-6 ετών εφαρμόζονται πέλματα πλατυποδίας. Σε μεγάλα παιδιά ή ενήλικες η συντηρητική θεραπεία δεν έχει αποτέλεσμα και εάν θέλουν να κάνουν μεγάλη απόσταση βαδίσεως ή αθλήσεως, χρειάζονται ειδικούς πάτους βλαισοπλατυποδίας 3ης γενεάς από πολυπροπυλένιο, ή πάτους advanced ή carbon.

Στις περιπτώσεις που υπάρχει οστική γέφυρα πριν από την ανάπτυξη οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων, η χειρουργική αφαίρεση της γέφυρας μπορεί να αποκαταστήσει την κινητικότητα και να απαλλάξει τον άρρωστο από τα συμπτώματα. Στον κάθετο αστράγαλο η αντιμετώπιση είναι χειρουργική, δηλαδή ανοικτή ανάταξη του αστράγαλου και συγκράτησή του στη σωστή θέση με βελόνα Kirschner όσο είναι δυνατό νωρίτερα. Σε όλες τις περιπτώσεις που έχουν αναπτυχθεί οστεοαρθρικές αλλοιώσεις στην υπαστραγαλική άρθρωση, συνιστάται εγχείρηση τριπλής αρθρόδεσης ταρσού.

Η ανεπάρκεια του οπίσθιου κνημιαίου τένοντα αποτελεί την πιο συχνή αιτία επίκτητης πλατυποδίας ενηλίκου. Ακριβείς αιτιολογικοί παράγοντες δεν έχουν γίνει γνωστοί και η σταδιοποίηση γίνεται βάση κλινικών και ακτινολογικών ευρημάτων.

Στο πρώτο στάδιο (Ι) δεν υπάρχει έκδηλη κλινική παραμόρφωση. Οι ασθενείς παρουσιάζονται με άλγος στην πορεία του τένοντα και σημεία φλεγμονώδους επεξεργασίας.

Στο δεύτερο στάδιο (ΙΙ) υπάρχει «δυναμική» παραμόρφωση του οπισθίου ποδιού.

Στο τρίτο στάδιο (ΙΙΙ) υπάρχει μόνιμη παραμόρφωση του οπισθίου και θέση υπτιασμού του προσθίου ποδιού, χωρίς παραμόρφωση της ποδοκνημικής άρθρωσης.

Στο τέταρτο στάδιο (IV) η επίμονη, χρόνια παραμόρφωση του οπίσθιου ποδός οδηγεί σε παραμόρφωση της ποδοκνημικής άρθρωσης.

Η αρχική θεραπεία σε κάθε στάδιο είναι συντηρητική με εφαρμογή ακινητοποίησης, χορήγηση μη στεροειδών αντιφλεγμονώδων φαρμάκων ακόμη και χρήση ορθωτικών συσκευών. Η έγχυση κορτικοστεροειδών δεν έχει θέση στη συντηρητική αγωγή. Όταν τα συντηρητικά μέσα αποτύχουν, η θεραπεία επικεντρώνεται στη χειρουργική αντιμετώπιση. Αυτή αφορά στις επεμβάσεις μαλακών μορίων χωρίς ή με συνδυασμό οστεοτομίας – αρθρόδεσης. Το πρώτο στάδιο αντιμετωπίζεται με συμφυσιόλυση και εκτομή του τενοντοελύτρου. Η μετάθεση μαλακών μορίων δεν φαίνεται να δίνει λύση στο δεύτερο στάδιο από μόνη της, αλλά απαιτείται και αρθρική παρέμβαση με οστεοτομία ή αρθρόδεση. Η διπλή ή τριπλή υποστραγαλική αρθρόδεση επιλέγεται για το τρίτο στάδιο. Η πτερνοκνημική ή πελματική αρθρόδεση συχνά εφαρμόζεται στο τέταρτο στάδιο.